"Czym są suplementy diety i dlaczego warto je stosować?" - prof. I.Wawer - Warszawa 22.04.2018 r.

W dniu 22.04.2018 r. prof. Iwona Wawer poprowadziła wykład w ramach inicjatywy "Mądre Główki" Autyzm w Rodzinie.
W trakcie wykładu poruszona została rola suplementacji diety w autyzmie.

Celem stosowania suplementów nie jest leczenie chorób, powinni z nich korzystać ludzie zdrowi, aby uzupełnić swoją dietę w potrzebne mikroskładniki. Niestety, znaczna część społeczeństwa cierpi na różne choroby, a w ich leczeniu pomogłaby odpowiednia, dobrze opracowana dieta oraz suplementacja. Na jakie składniki diety zwrócić uwagę w przypadku autyzmu? Jak wiadomo, powoduje go zespół czynników: genetycznych, środowiskowych, immunologicznych oraz zwiększona podatność na stres oksydacyjny.
Składniki diety najczęściej proponowane jako wsparcie leczenia autyzmu to: większe dawki witaminy C, witamin B6, B12, kwasu foliowego, nienasycone kwasy tłuszczowe DHA i EPA, karnozyna, N-acetylocysteina, glutation oraz magnez, cynk, selen. Zawsze korzystne jest zwiększenie ilości warzyw i owoców w diecie. Często pomaga zmiana diety na bezglutenową.

Stres oksydacyjny
Pojawia się, gdy w organizmie powstają w nadmiarze reaktywne wolne rodniki. W wyniku reakcji rodnikowych uszkodzeniu ulegają DNA, białka, lipidy. Nagromadzanie się uszkodzonych biopolimerów to początek rozwoju chorób oraz starzenia się organizmu.  Dzieci są bardziej wrażliwe na stres oksydacyjny niż dorośli (mają niski poziom glutationu). Szczególnie wrażliwy na stres oksydacyjny jest mózg. Barierę ochronną organizmu tworzą wszystkie substancje mające charakter antyoksydantów: witaminy A, C, E, b-karoten, glutation oraz enzymy: dysmutaza ponadtlenkowa (SOD), katalaza, peroksydaza glutationowa (GSH).
U pacjentów z autyzmem stwierdzono:
•    obniżoną aktywność enzymów antyoksydacyjnych: GSH, SOD i katalazy.
•    zaburzony metabolizm Cu/Fe, co powoduje zwiększoną oksydację lipidów.
•    zaburzony metabolizm energetyczny w komórkach mózgu: spada poziom ATP, karnityny.
•    w erytrocytach: zmienia się skład fosfolipidów błony.
•    szczególnie szybko ulegają oksydacji wielonienasycone kwasy tłuszczowe (NKT), ich poziom spada , co powoduje zmniejszoną płynność błony komórkowej

Rola nienasyconych kwasów tłuszczowych
Dorosły człowiek powinien spożywać dziennie 4,5-6 g kwasów omega-6 i 1-1,5 g omega-3. Obecnie mamy za niski udział w diecie kwasów omega-3, co ma niekorzystne skutki dla zdrowia fizycznego, ale również umysłowego;  ma wpływ na rozwój mózgu, a także na jego funkcjonowanie. Niedobór kwasów omega-3 można powiązać z autyzmem, depresją, ADHD, demencją, zachowaniem impulsywnym i agresywnym, choć mechanizm biologiczny nie jest jeszcze dobrze rozumiany.  Wiadomo, że mózg ludzki jest bogaty w tłuszcze, a kwas dokozaheksaenowy (DHA) jest głównym (10-20%)  kwasem tłuszczowym omega-3 w mózgu. Na niedobory nienasyconych kwasów tłuszczowych szczególnie wrażliwy jest mózg dziecka.
Jak dostarczyć NKT: z ryb czy z roślin? Głównym źródłem kwasów EPA i DHA omega-3 są tłuste ryby, najlepiej oceaniczne. Organizm może sam wyprodukować długołańcuchowe kwasy, ale trzeba dostarczyć z dietą kwas gamma-linolenowy (GLA). Jest w nasionach roślin, takich jak wiesiołek, ogórecznik czy czarna porzeczka. Pacjentom z autyzmem zalecano „jeść tłuste ryby” lub „kapsułki  z olejem”. Np. dzieci z autyzmem czują się lepiej przy podawaniu 3 g oleju rybiego i 1 g oleju z wiesiołka dziennie.

Kwas alfa-liponowy może być istotny w diecie osób z autyzmem. Jest to kwas tłuszczowy o nasyconych wiązaniach, zawierający 2 atomy siarki. Jego źródłem w diecie mogą być brokuły, szpinak, podroby, drożdże. Nie znamy objawów niedoboru, bowiem może on być syntetyzowany w organizmie. Jednak dieta i synteza endogenna nie są w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości kwasu liponowego, aby zaobserwować terapeutyczne działanie w profilaktyce chorób. Kwas liponowy ma właściwości antyoksydacyjne, może działać jako „zmiatacz” wolnych rodników.  Antyoksydacyjne właściwości można wykorzystać w leczeniu chorób serca i naczyń krwionośnych, w chorobach autoimmunologicznych, przy pogorszeniu pamięci, syndromie chronicznego zmęczenia, i in.

Witamina C w autyzmie
W badaniach klinicznych stosowano nawet 8 g dziennie u pacjentów z autyzmem (ok. 70 kg m.c.) w 3 dawkach przzez 10 tygodni. Obserwowano poprawę parametrów psychometrycznych (zachowanie, mowa). Warto przypomnieć, że witaminą C jest kwas L-(+) askorbinowy (Farmakopea Polska). Witamina C naturalna jak i syntetyczna są identyczne, należą do szeregu L i skręcają płaszczyznę światła spolaryzowanego w prawo.

Antyoksydanty likwidują stres oksydacyjny; działają tak witaminy C, E i A oraz związki pochodzące z roślin, głównie polifenole (flawonoidy, katechiny, antocyjany) i karotenoidy. Polecane są diety dostarczające dużo antyoksydantów: 5D, czyli 5 x dziennie porcja warzyw i owoców oraz dieta śródziemnomorska (warzywa, orzechy, winogrona, przyprawy). Suplementy diety z antyoksydantami zawierają ekstrakty z ziół i owoców (żurawin, granatów, czarnych jagód), ekstrakty z pestek winogron.
Polecamy ciemne owoce jagodowe, które mają cenne dla zdrowia związki o silnych właściwościach antyoksydacyjnych, a zwłaszcza aronię. W owocach aronii jest szczególnie dużo antocyjanów (ciemnoczerwonych barwników, występujących też w czerwonym winie), znacznie więcej niż w owocach czarnego bzu czy czarnej porzeczce. Owoce mają dużo katechin i ich polimerów – tanin. Bardzo dużej ilości tanin aronia zawdzięcza cierpki smak, jej owoce nie są smaczne na surowo. Warto zatem sięgnąć po dżem czy syrop aroniowy, ale najzdrowsze jest picie soku z aronii. Jest smaczny, można go zmieszać z sokiem jabłkowym.
Honokiol z kory magnolii. To związek polifenolowy, ma właściwości  antyoksydacyjne i przeciwzapalne oraz wielokierunkowe działanie na centralny układ nerwowy i układ krążenia. Może mieć zastosowanie jako składnik diety o działaniu neuroprotekcyjnym, uspokajającym, przeciwlękowym, przeciwdepresyjnym. Łatwo przekracza barierę krew/mózg. Stymuluje wzrost neuronów kory mózgowej (u szczura).
Magnez. Organizm powinien otrzymywać dziennie ok. 300-375 mg magnezu. W naszej diecie brakuje ok. 1/3 dziennego zapotrzebowania. Niedobór magnezu wywołuje nadpobudliwość nerwową, skurcze, zaburzenia pamięci, zmęczenie, depresję. Niedobory magnezu mogą mieć osoby z autyzmem, a również diabetycy, sportowcy czy alkoholicy.
Cynk. Zalecana norma spożycia cynku to 13-16 mg /dobę. Niedobory cynku mogą mieć wegetarianie, seniorzy; niedobór cynku ma 40% dzieci z autyzmem. Cynk jest potrzebny dla normalnego wzrostu i rozwoju, dla układu odpornościowego, w gojeniu się ran, a także do odczuwania smaków i zapachów. Polecane dawki dla dzieci z autyzmem: 2-3 mg/ kg masy ciała dziennie.